Reflectie over zingeving in de samenleving

Reflectie over zingeving in de samenleving

Daden vanuit het hart

Onze buurman heeft, na zijn op pensioenstelling, vanuit een bepaalde ‘roep',
op verschillende plaatsen in onze omgeving insektenhotels voor o.a. solitaire bijtjes, spinnetjes, duizendpoten,... getimmerd en geplaatst.
Een daad vanuit het eco-hart voor de bijen en aldus ook voor de gemeenschap,
de mens.
Hij plaatste er bankjes voor, en regelmatig worden aldaar gesprekken gevoerd tussen de wandelaars
Deze daad van onze buurman vertelt ons iets over de wederkerige relatie tussen mens en natuur en tussen mensen onderling.
En dit vanuit het bewustzijn dat de aarde ons voedt en dat wij zelf onderdeel zijn van de natuur.

Gedachtengoed over welzijn en ontwikkeling

1. Westerse filosofieën

Het beeld dat het Westen alles te bieden heeft is achterhaald.
Ondanks al onze welvaart zien we armoede, éénzaamheid en een gebrek aan grondstoffen.
Wie verder durft te zien, neemt waar dat we in het Westen grotendeels voortborduren op het antropocentrisch denken.
Dat wil zeggen dat het nog steeds gaat over de scheiding tussen mens en natuur.
Over het gebruik maken van natuurlijke hulpbronnen, in plaats van het respecteren van intrinsieke waarden.
Als we enkel vanuit een Westers perspectief kijken naar welzijn en ontwikkeling, missen we waardevolle inzichten.

2. Oosterse wijsheden

Oosterse wijsheden stellen meer centraal dat alles met alles verbonden is.
En dit vanuit het bewustzijn dat de aarde ons voedt, en dat wij zelf onderdeel zijn van de natuur.
Ze streven naar de harmonieuze middenweg, beheersing in goed beheer en de balans tussen vrouwelijke en mannelijke waarden.

3. Inheemse volkeren

Bij veel inheemse volkeren speelt de wederkerigheid in dit wereldbeeld een belangrijke rol.
Sommige inheemse volkeren die iets drinken, gooien zelfs een beetje water op de grond en vinden dit heel normaal.
Ze geven hiermee moeder aarde ook iets te drinken.
Oosterse inheemse volkeren laten ons zien hoe je in harmonie met elkaar en de natuur kunt leven.
Veel inheemse volken denken vooruit, zelfs zeven generaties, in alles wat ze doen.
En ze vragen zich bij iedere keuze af wat de consequenties van hun acties zijn.
Met dit bio-centrisch perspectief kunnen we het tijdperk,
waarin we onszelf boven de natuur hebben gesteld, voor ééns en voor altijd afsluiten.
De levensfilosofie van deze volkeren voedt respectvol het bewustzijn dat,
niets wat we van de natuur, de aarde krijgen vanzelfsprekend is,
en dat wij de bewoners zijn van die aarde met zijn natuur,
als waardevol wereldbeeld.

Value als motor van welzijn

We schrijven en praten veel over duurzaamheid.
De essentie daarvan is eigenlijk dat je de aarde geen schade berokkent.
Eerder genoemde ‘zienswijzen’ tonen aan dat ze niet op idealistisch wensdenken berusten,
maar één van de waardevolle wijsheden kunnen zijn die concreet kunnen gemaakt worden in de dagelijkse realiteit.
En dit niet alleen in het Oosten, maar ook hier in het Westen.
Als we in het Westen zouden kunnen openstaan voor deze wijsheden, 
kunnen we een wereld creëren, waarin we van elkaars ideeën leren,
en meer in harmonie met de natuur en elkaar kunnen samenleven.
Nieuwe initiatieven in onze samenleving bevestigen een staat van waarnemen,
dat het bij zingeving niet alleen om cognitieve betekenisverandering gaat.
Het gaat om een bewuste reflectie, samen met het zich lichamelijk engageren,
met een concrete plaats, met een bepaalde situatie en met elkaar.
Zo kan men uitdrukking geven in wat je echt van waarde vindt.
Dat concrete element dat heel cruciaal is in de initiatieven die men neemt.

Zingeving als gemeenschapszin

Hoe zou je zingeving kunnen opvatten?
Het gaat over bewuste reflectie over levensvragen,
maar ook over het concreet handelen in :
‘Hoe krijgen we een zelfredzame, leefbare buurt?’
Zingeving gaat over een route lopen vanuit een gezamenlijk handelen vanuit bepaalde waarden.
Zingeving als gemeenschapszin en de zin om de zorg te besteden aan de omgeving.
Deze vorm vind je bijvoorbeeld terug in de eerder aangehaalde initiatieven van onze buurman, en het is zeer volwaardig.

Het menselijk verlangen naar zin en een goed leven

De mens verlangt naar gezondheid in brede zin; fysiek, mentaal, sociaal en zingevend.
‘En wat zou daarin dan menselijk en niet-menselijk kunnen zijn?’ is een filosofische vraag.
Om bijvoorbeeld de aarde gezond te houden, is een besef van het feit dat we deel uitmaken van een omvattend systeem met onderlinge afhankelijkheden,
en dat we dit onmogelijk in zijn geheel begrijpen en beheren of beheersen.
Als we tot een echte transformatie willen komen, hebben we een andere
manier van ‘ons verhouden tot dezer aarde’ nodig.
We scheiden allemaal - de éne wat braver dan de ander- ons afval en we beginnen meer gaan te letten op wat we eten en drinken.
Echter, om ons daar duurzaam voor in te zetten moet er een appèl worden gedaan op een gevoel van verbondenheid met elkaar en de aarde.
Op die manier kunnen we ervaren dat we participeren in een groter geheel dat zorg geeft en zorg nodig heeft. Net als bij mensen, dieren, planten en de mineralen.
Bij elk initiatief zou het praktisch handelen en die diepere laag in verbinding met elkaar moeten blijven.
En dit kan op verschillende manieren met verschillende accenten.

Humanisering

Zingeving en humanisme zijn dus met elkaar verbonden.
Dat maakt dat we als mens niet aan de pijn en het lijden van anderen kunnen voorbij gaan.
Een transformatie in menselijkheid is alleen mogelijk wanneer we de moed hebben verlies onder ogen te zien, 
en ons eigen aandeel daarin te onderkennen.
Het aangehaalde initiatief van de buurman, kan mensen helpen,
om een bepaalde houding te beoefenen, en daar hopelijk ook verdieping in aan te brengen.
Wat we echter nog te veel zien is, dat mensen fijne, zingevende ervaringen zoeken,
maar dat het hun daarbij vooral gaat om de eigen ervaring.
Het gaat veel minder om het verbinden van die ervaring, dan aan het floreren van de ander.
De gerichtheid op de eigen ervaring is op zich goed. Daar begint het mee.
De vraag is : ‘Hoe werkt deze ervaring door in je handelen?’
Hoe vertaalt zich dat door in de inzet voor iets dat de eigen ervaring overstijgt?
Helpt deze ervaring om je anders te verhouden tot de wereld om je heen,
en brengt het hopelijk ook verdieping.

Anders ‘zien’

Hoe kunnen we terug verwondering inbrengen in ons gewone, routinematige leven?
En dan vooral voor datgene waar je geen grip op hebt, maar wat zich aandient?
Het kan ontstaan in elk goed gesprek en ook in initiatieven die bovenstaande inhoud in zich dragen.
Het kan ondersteuning en verankering bieden, deze andere manier om naar de dingen te kijken.
Mensen gaan dan daar vaker op terugkomen,
met regelmaat zingevingservaringen opdoen,
op verschillende manieren geholpen worden bij de reflectie daarop,
en bij sommige initiatieven heel concreet worden ingezet op transformatief handelen.
We kunnen kiezen om met z’n allen op een andere manier durven kijken en voelen.

Hoop

We zouden blijvend kunnen zeggen dat wij geen invloed kunnen hebben. 
En toch kunnen we deze zienswijzen meenemen in ons dagelijks leven.
Mogen we met z’n allen hopen op een samenleving met een bezielde actiegerichtheid die gevoed wordt door empathie,
en waar zorg en aandacht voor dialoog centraal staan.

Linda Opheide

20/02/2026